Govor Predsjednika Republike Srpske, Dr. Rajka Kuzmanovića

Poštovani učesnici regionalne konferencije,
Uvaženi organizatori,
Dame i gospodo,

Sa zadovoljstvom sam prihvatio poziv da učestvujem na otvaranju ove Regionalne konferencije koja se organizuje povodom otkrivanja velikog arheološkog nalazišta u Republici Srpskoj – rimskog municipijuma Skelani kod Srebrenice.

Devete godine nove ere područje Balkana, a samim tim i današnje područje Republike Srpske, padaju pod rimsku vlast. Rimljani na ovom području osnivaju svoje administrativne i trgovačke centre i vojna utvrđenja i u novoosvojena područja utiskuje elemente svoje kulture i civilizacije. Mnogobrojna arheološka otkrića na području Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Srbije pokazuju da su područja na kojima se danas nalazi Republika Srpska bila naseljena i uređena u doba Rimske Imperije.

Skelani su jedno od mjesta nad kojim je rimska uprava ostavila neizbrisiv pečat.

Dosad su u našoj istoriografiji Skelani bili poznati po otkrivenim ostacima  rimskog naselja i dviju bazilika datiranih u 5. i 6. vijek. Veća crkva je bila izgrađena na ostacima starijeg rimskog objekta i imala je sedam prostorija, a manja bazilika, sa četiri prostorije, ima anekse naknadno dograđene uz zapadnu i sjevernu stranu. Naša nauka smatra da su Skelani imali status municipijuma i u ovom naselju su se nalazili spomenici značajnih rimskih državnika: Antonija Pija, Septimija Severa i Karakale, kao i oltari rimskim božanstvima Silvanu, Marsu i Mitri.

Ponovno otkriće ovog lokaliteta, svojevrsnog muzeja pod zemljom, sa 80 rimskih spomenika, izazvao je pravu arheološku senzaciju i omogućio formiranje novog muzeja u Skelanima. Ova nesvakidašnja arheološka otrkića svjedoče da se na području današnjih Skelana nalazio administrativni centar rimskog municipijuma i neprevaziđeni je dokaz značaja koji je imao ovaj kraj u ta davna doba.

Međutim, ovo nije prvi put da se sprovode arheološka istraživanja na ovom lokalitetu. Već prije 112 godina, za vrijeme austro-ugarske vladavine, vršeni su radovi na iskopinama na području Skelana.

Iskopinama je otkrivena cjelina koja bi predstavljala najljepšu rimsku destinaciju na širem području Podrinja i centralnog Balkana, a nastavak sistematskih i temeljnih arheoloških istraživanja bio bi od neprevaziđenog naučnog i istoriografskog značaja. Na ovaj način će se ovo značajno područje, čijim bi se daljnjim istraživanjem nastavilo rasvjetljavanje prošlosti ovih krajeva, otrgnuti od vjekovnog zaborava i nebrige što je najveći neprijatelj istorije i sjećanja na prošlost.

Pozdravljam doprinos Vlade Republike Srpske koja je izdvojila potrebna sredstva za implementaciju projekta arheoloških istraživanja, kao cjelokupan angažman nadležnog ministarstva koji je bio neophodan da se ovaj naučno-istraživački poduhvat nemjerljivog značaja realizuje.

Istovremeno Vladu i resorno ministarstvo kulture, kao i institucije i istraživače, ohrabrujem da nastave sa svojom podrškom arheološkim istraživanjima, jer na taj način saznajući o našoj prošlosti doprinosimo ne samo znanju nas i naših potomaka, već unapređujemo cjelokupnu istorijsku i kulturnu baštinu Evrope.

Istraživanja koja obuhvataju i vrijeme sa početka nove ere svjedoče o dugotrajnom postojanju civilizacije na našim prostorima. Na taj način se najčvršćim vezama svrstavamo u širu porodicu evropskih naroda i država sa kojom nas povezuju kulturne i duhovne veze. Tako dajemo direktan doprinos našim težnjama da, očuvajući rješenja Dejtonskog mirovnog sporazuma, vođeni principima iz Sporazuma o stabulizaciji i pridruživanju, uz puno poštovanje ravnopravnosti entiteta i konstitutivnih naroda, smjelo i sa ponosom koračamo putem evropskih integracija i uključujemo se u evropski kulturni prostor. I to je naš doprinos stvaranju društva znanja i bogaćenja Evropske civilizacije naroda.

Potvrđujući svoju posvećenost mirotvornim, demokratskim i reformskim procesima, izgradnji države i društva kulturnog dijaloga, njegovanja naše baštine, gradimo savremeno i demokratsko evropsko društvo tolerancije i nemajorizacije. Tako potvrđujemo da je mjesto Republike Srpske u okviru Bosne i Hercegovine u zajednici prosvjećenih evropskih naroda. Republika Srpska je  sigurna i postojana, jer je među nama sve više sloge, poštovanja i vjere u materijalni, kulturni, duhovni i civilizacijski prosperitet.

Zahvaljujem vam što i ovom manifestacijom osnažujete naš identitet, bogatite našu kulturnu baštinu i afirmišete Republiku Srpsku, Bosnu i Hercegovinu. Skelani se svojim arheološkim bogatstvom su još jedna zlatna pločica u mozaiku naše i evropske kulturne baštine.

Očekujem da će ova konferencija dati novi podsticaj daljem otkriću, očuvanju već otkrivenog i njegovo predstavljanje svijetu. U tome očekivanju proglašavam Regionalnu konferenciju o arheološkom istraživanju rimskog municipijuma Skelani otvorenom.

Hvala!

rajko_kuzmanovic

Antički spomenici na Balkanu-problematika njihove zaštite i prezentacije

Antički lokalitet SKELANI kod Srebrenice, nedavno otkriven na levoj obali Drine, pridružuje se bogatom civilizacijskom nasleđu Balkana, čije su vrednosti zauvek obeležile kulturnu mapu Evrope.

Nakon prvih rezultata rekognosciranja terena, koliko se moglo sondiranjem pod aktuelnim naseljem nazvati, nalazi se preko 100m² pod mozaikom, koji je verovatno ukrašavao centralnu palatu, nađen je i hipokaust, tragovi baziliske I ili bazilike II, vile rustike ,fresaka, iskopano oko 80 delova rimskih spomenika, novca I i II stoleća,što sve ukazuje na postojanje i cvetanje jedne od rimskih važnih naseobina,grada,te da će se SKELANI nakon sveukupnog arheološkog dešifrovanja, verujemo svrstati uz Singidumum, Sirmium, Viminacium,Naissus,Felix Romulianu, Medianu, Justinianu Primu, Ulpianu, Municipium „S“ kod Pljevalja, čime će antičko tlo naših prostora, postojbina više rimskih imperatora, sa velelepnim antičkim gradovima i mauzolejima – ukrašenimarhitektonskim izdanjima i mozaicima, još jednom potvrditi istorijski i kulturni značaj balkanskog prostorau okviru granice – Limesa Carstva na Dunavu.

Zaštita antičkog kulturnog nasleđa, oštećenog u viševekovnom razaranju, ali i nadgradnjom novih gradova i civilizacijskih tekovina koje nisu uvek respektovale prošlost,predstavlja veoma kompleksan i težak, no obavezan zadatak modernog konzervatorstva, kako u zaštiti kulturnih i umetničkih vrednosti prošlosti tako i njihovoj prezentaciji. U tom smislu veoma je važna stručna prezentacija prostora antičkih gradova sa svim obeležjima načina života toga vremena i njegovih umetničkih dostignuća / primer Viminaciuma što bi povezivanjem rimskih gradova na limesu oslikalo jedno važno doba civilizacije Balkana.

Prof. dr. Anika Skovran, istoričarka umjetnosti iz Beograda

Svetlana Loma, istoričarka na Filozofskom fakultetu u Beogradu o Municipiumu

Municipium Malvesiatium nalazio se na levoj obali Drine (dan. Skelani), naspram ušća reke Rače i Bajine Bašte, gde je u rimsko doba put iz Domavije (Gradina kod Sasa) prelazio reku i vodio na istok, u Pomoravlje, i na jug, u gornje Podrinje, presecajući veliku okuku i kanjon Drine. Zahvaljujući svom položaju na jednom od ključnih čvorišta lokalne saobraćajne mreže koja je povezivala rudnike srebra u istočnoj Dalmaciji – argentariae Delmaticae,čije se upravno središte nalazilo u Domaviji – sa magistralnim putevima prema primorju i Podunavlju, municipij Malvesijata se tokom 2. veka razvio u prosperitetan grad, koji je uz Domaviju i municpij Splonum (kod dan. Pljevalja) predstavljao najznačajniji ekonomski i adminstrativni centar u unutrašnjosti provincije Dalmacije.

Rimski grad (municipium) u Skelanima osnovan je najverovatnije u vreme cara Hadrijana (117-138) ili Antonina Pija (138-161) na teritoriji plemenske zajednice Dindara (civitas Dindariorum), koja je posvedočena početkom 1. veka u službenom spisku autonomnih administrativnih jedinica provincije Dalmacije. Njeno postojanje u prvoj polovini 2.veka potvrđeno je i u natpisu jednog njenog poglavara (princepsa) na spomeniku uz Skelana.

Da se u Skelanima nalazilo gradsko jezgro municipija do sada se znalo prvenstveno na osnovu epigrafskih spomenika (natpisa) koji su tamo otkriveni. To su uglavnom počasne baze za statue careva i gradskih zvaničnika, koje su po odluci municipalnog veća bile postavljane u baziliku, javnu građevinu koja se u svim rimskim gradovima nalazila na gradskom trgu (forumu). Zahvaljujući arheološkim iskopavanjima otpočetim prošlog leta u Skelanima obrisi rimskog grada počinju da se pojavljuju u svoj svojoj monumentalnosti i lepoti.

Teritorija municipija protezala se u uskom pojasu uz levu obalu Drine na sever do Domavije i na jug do Starog Broda i Višegrada, obuhvatajući, verovatno, i rogatičko polje, ali i znatan deo zapadne Srbije s onu stranu Drine, gde su se, u plodnom međurečju požeške kotline i uz severnu obalu Lima, uglavnom nalazila imanja gradskih velikodostojnika, kako to svedoče njihovi nadgrobni spomenici.

Svetlana Loma, istoričarka na Filozofskom fakultetu u Beogradu o Municipiumu u Skelanima

Turistički potencijali za kreiranje radnih mjesta kroz podsticaj turizmu

U preambuli Konvencije o zaštiti arheološkog naslijeđa, koju je Savjet Evrope usvojio 1969g. a dopunio 1992.g. stoji:

“Arheološko naslijeđe je izvor evropskog kolektivnog sjećanja i kao takvo od zajedničkog interesa za cjelokupno ljudsko društvo.“

Vizija tima koji već duži niz godina promoviše područje Srebrenice kao područja sa izuzetnim prirodnim bogatstvima je da turistima ponudi široku lepezu turističke ponude, a time lokalnoj zajednici stvori predispozicije za razvoj preduzetništva, a samim tim i kreiranje radnih mjesta.

Ovakav model sienergije turističkih potencijala Opštine Srebrenica predstavlja jedan od najboljih načina koji može doprinjeti održivom razvoju i omogućiti dobre i perspektivne uslove za život i rad  stanovnika u Regionu.

Opština  Srebrenica obuhvata središnje rubno područje istočnog dijela Republike Srpske i BiH površine 533,4 km2, a istočni dio silazi na Drinu, koja je istovremeno, i granica sa Srbijom. Činjenica da dio opštine Srebrenica silazi na rijeku Drinu otvara dodatne mogućnosti za proširenje turističke ponude kao I perspektivu za uspostavljanje prekogranične saradnje, u prilog navedenog ide I činjenica da je Republika Srpska donijela Strategiju razvoja turizma čime je naglasila naglasila značaj ulaganja u turističku ponudu, naročito u nedovoljno razvijenim područjima sa naglaskom na specifičnostima lokalnih, autohtonih kao i etno sadržaja u svim oblastima turističko-ugostiteljske prezentacije. Kao postojeći modeli za razvoj turizma ….. izdvajamo:

1) Kulturno istorijsko nasljeđe Srebrenice;
2) Šetalište Guber /Mogućnosti iskorišćenja Guber vode / punionica flaširanje
3) Mogućnosti iskorišćenja lovno-ribolovnog kapaciteta za razvoj turizma
4) Mogućnosti razvoja turizma na jezeru Perućac
5) Izgradnja bungalov naselja na obali rijeke Drine i jezera Perućac/prekogranična saradnja

1) KULTURNO-ISTORIJSKO NASLIJEĐE MUNICIPIUM Skelani, Srebrenica:

Istraživanje provedeno prvi put poslije 112 godina, započeta na terenu 01.09.2008. god. i trajala pet sedmica;
Skelani-središte  istočne regije Provincije Dalmacija
Austrougarski arheolozi na čelu sa Karlom Pačom namjeravali su pronađene spomenike iz  I, II i III vijeka nositi u Beč, SPRIJEČIO IH JE “VELIKI POVODANJ”

LOKALITETI:

Lokalitet 1: Zadružni dom;
Lokalitet 2: Baba Ankini dvorište;
Lokalitet 3:Brankovanjiva
Lokalitet 4: Crkveno dvorište
Lokalitet 5: Tvrđava Srebrenik/Stari grad

Mišljenja i stavovi stručnjaka:

  1.     mr Mirko Babić- centralna vijećnica rimskog MUNICIPIJUMA;
  2.     prof Đorđe Janković-carska palata;
  3.     Skelani-središte  istočne regije Provincije Dalmacija

Lokalitet 1: ZADRUŽNI DOM
Otkriće:

  •     najveći rimski podni mozaik na Balkanu, a vjerovatno i u Evropi-veliko interesovanje stručnjaka, medija i turista
  •     mozaičke slike i ornamenti fantastičnog kolorita
  •     da se radilo o moćnom centru potvruđuje i otkriće da je centralna vijećnica imala i neku vrstu podnog grijanja.
  •     bogat kolorit zidnih fresaka sa floralnim motivima;
  •     novčići;
  •     Orao;
  •     Opeke, keramika…
  •     Monumentalnost otkrivenih spomenika od mermera svjedoči o značaju i veličini građevine.30 spomenika izvađeno je sa lokaliteta,a još 50 je ostalo u F odeljenju
  •     Ranohrišćanske bazilike ispod kuće

Lokalitet 2: BABA ANKINO DVORIŠTE
Otkriće:

  •     Stećak prizmastog oblika sa lukom i strijelom od zelenog škriljca iz 14. vijeka dimenzija 205*100 cm

BAZILIKA 1 I BAZILIKA 2
Lokalitet 3: BRANKOVA NJIVA
Vila rustika ili Vila urbana

Lokalitet: TVRĐAVA  KLOTJEVAC

  •     Rimska tvrđava dograđena u srednjem vijeku;

TVRĐAVA ĐURĐEVAC – srednjevjekovna
Lokalitet: TVRĐAVA  SREBRENIK/ srednjevjekovna
Kulturno istorijsko naslijeđe može postati okosnica, razvoja turizma ovog kraja.
2) ŠETALIŠTE GUBER

  •     90 – tih god
  •     Ul. Crni Guber: 140 kuća-700 ležajeva,Hotel ‘’Domavia’’ 1500 noćenja/dan
  •     Banjsko-turističko i gradsko šetalište Guber u dužini od 2,5 km omiljena destinacija turista i stanovnika Opštine
  •     Šetalište-banjski kompleks – obilježje Srebrenice

Šetalište obiluje velikim brojem prirodno-mineralnih voda različite jačine. Najpoznatiji su:

  •     Crni Guber,
  •     Sinus vode,
  •     Ljepotica,
  •     Mali Guber,
  •     Očna voda …

LOCIRANI UZ SAMO ŠETALIŠTE
”Guber’’ banja

  •     anemije,
  •     pomanjkanja apetita,
  •     iznemoglosti,
  •     umora,
  •     astenije,
  •     neurovegetativnih smetnji,
  •     hroničnih oboljenja kože,
  •     degenerativnog reumatizma zglobova i kostiju,
  •     mišićnog reumatizma

Osnovni tretman je Guber vodom!
Važno!!!

GUBER VODA JE 1968 g. PROGLAŠENA ZA LIJEK I TAKO SE NAŠLA U REGISTAR LIJEKOVA , ONA NIJE  POMOĆNO LJEKOVITO SREDSTVO!

3) MOGUĆNOSTI KORIŠĆENJA LOVNO-RIBOLOVNIH KAPACITETA:

  •     Veliki broj atraktivnih lokacija za razvoj lovnog i ribolovnog turizma.
  •     Pod upravom:  Š. G.  ’’DRINA’’ (lovno područje Sušica i Bijele vode) i L.U.  ’’JAVOR’’

Atraktivne lokacije za turiste i profesionalne ribolovce:

  •      Drina,
  •      Perućačko jezero.

Atraktivnost:  Lov na mladicu i lipljan – endemične vrste.
MOGUĆNOSTI IZGRADNJE BUNGALOV NASELJA NA OBALI DRINE ZA TURISTE I RIBOLOVCE!!!      

Zaključak: Prilika koju ima Opština Srebrenica za razvoj turizma nije samo ekonomski razvoj Opštine i kreiranje radnih mjesta plasiranje ponude na tržište i mje već pun doprinos izlasku Republike Srpske na  inostrano tržište, koje sve više iskazuje potrebe za ponudama ovakvog tipa.

Nada Jovanović, prof., direktor Narodne biblioteke Srebrenica i Muzejske zbirke Srebrenica