Urbanistički aspekt aktiviranja arheološkog lokaliteta u Skelanima

Arheološka otkrića na lokalitetu Skelani u Opštini Srebrenica iz septembra 2008. godine animirali su stručnu i naučnu javnost, kao i institucije Republike Srpske na čelu sa Ministarstvom prosvjete i kulture da, shodno značaju otkrića za ukupnu kulturnu baštinu na teritoriji Republike Srpske i BiH, pristupe sagledavanju svih potrebnih aktivnosti kako bi lokalitet u što skorijem periodu bio dostupan javnosti.

Prostorna dimenzija lokaliteta, koji već sada ima karakter kompleksa sastavljenog iz većeg broja građevina, među kojima su prepoznata i monumentalna zdanja, ideja o savremenom pristupu konzervaciji i restauraciji koji podrazumijeva aktivan vid prezentacije kulturnog  naslijeđa kroz njegovu savremenu interpretaciju i simulaciju,  te potreba za obezbjeđenjem pratećih sadržaja na užem i širem lokalitetu, ukazuju da bi  program aktiviranja nalazišta u Skelanima trebalo posmatrati i sa urbanističkog aspekta.

Ključne riječi: program uređenja, urbanistička regulativa, zakonski okvir.

Mr. Brankica Milojević, dip. inž. arh. iz Banja Luke

Antički spomenici na Balkanu-problematika njihove zaštite i prezentacije

Antički lokalitet SKELANI kod Srebrenice, nedavno otkriven na levoj obali Drine, pridružuje se bogatom civilizacijskom nasleđu Balkana, čije su vrednosti zauvek obeležile kulturnu mapu Evrope.

Nakon prvih rezultata rekognosciranja terena, koliko se moglo sondiranjem pod aktuelnim naseljem nazvati, nalazi se preko 100m² pod mozaikom, koji je verovatno ukrašavao centralnu palatu, nađen je i hipokaust, tragovi baziliske I ili bazilike II, vile rustike ,fresaka, iskopano oko 80 delova rimskih spomenika, novca I i II stoleća,što sve ukazuje na postojanje i cvetanje jedne od rimskih važnih naseobina,grada,te da će se SKELANI nakon sveukupnog arheološkog dešifrovanja, verujemo svrstati uz Singidumum, Sirmium, Viminacium,Naissus,Felix Romulianu, Medianu, Justinianu Primu, Ulpianu, Municipium „S“ kod Pljevalja, čime će antičko tlo naših prostora, postojbina više rimskih imperatora, sa velelepnim antičkim gradovima i mauzolejima – ukrašenimarhitektonskim izdanjima i mozaicima, još jednom potvrditi istorijski i kulturni značaj balkanskog prostorau okviru granice – Limesa Carstva na Dunavu.

Zaštita antičkog kulturnog nasleđa, oštećenog u viševekovnom razaranju, ali i nadgradnjom novih gradova i civilizacijskih tekovina koje nisu uvek respektovale prošlost,predstavlja veoma kompleksan i težak, no obavezan zadatak modernog konzervatorstva, kako u zaštiti kulturnih i umetničkih vrednosti prošlosti tako i njihovoj prezentaciji. U tom smislu veoma je važna stručna prezentacija prostora antičkih gradova sa svim obeležjima načina života toga vremena i njegovih umetničkih dostignuća / primer Viminaciuma što bi povezivanjem rimskih gradova na limesu oslikalo jedno važno doba civilizacije Balkana.

Prof. dr. Anika Skovran, istoričarka umjetnosti iz Beograda

Skelani i zaleđe rimske provincije Dalmacije, sličnosti, razlike i specifičnosti

Rimski spomenici su veoma brojni i raznovrsni na području Bosne i Hercegovine i uopšte u zaleđu jugoistočne obale Jadrana. Arheološkim iskopavanjima građevinski ostaci rimskog perioda su ruševine gradova, utvrđenja bila su ekonomijama, proizvodni pogoni, tragovi puteva, razni spomenici i groblja.

Do sada su najvećim djelom iskopavana nasenja gradskog tipa, gospodarski industrijski objekti. Poljoprivredna dobra (fundi) i gospodarski objekti (villae rusticae) nisu dovoljno istražene, te o njima nemamo pravu predstavu.

Gradska naselja kao što je municipij u Skelanima odlikuje se bogastvom nalaza, a to govori kako o ekonomskoj moći tako i kulturi određenog područja. Takvih lon lokaliteta nalazimo u Hercegovini i uopšte uz obalu Jadrana sa bogatim arhitektonskim kompleksima, mozaicima i zidnim slikarstvom. Čini se potvrdnim praviti paralele i komparacije, naglasiti sličnosti razlike i specifičnosti koje Skelanima daju na neki način ipak izuzetnu vrijednost. Po svemu sudeći municipij Skelani spada u izuzetno arheološko atraktivno naselje uz lijevu obalu Drine i u sebi nosi simbiozu uticaja kako iz Dalmacije i Panonije.

Istraženi arheološki lokalitet u Hercegovini kao što su Panik kod Bile Mogorjelo kod Čapljine, Žitomislić i Cim kod Mostara, Narona kod Metkovića, Risan u Boki Kotorskoj su prava komparacija koja će ukazati na izuzetnost antičkog lokaliteta u Skelanima. Neka iskustva u restauraciji i konzervaciji (Mogorjelo Narona,Risan….) mogu poslužiti možda kao model u rekonstrukciji i konzervaciji Skelana, naravno sa izvjesnim modifikacijama. Iskustvu sa gore navedenog detaljno će se prezentirati na konferenciji koja će se održati u Banja Luci 19.11.2008 godine.

Mr. Đorđe Odavić, Muzej Hercegovine Trebilje