Posjeta premijera Republike Srpske Milorada Dodika arheološkom istraživanju

Premijer Republike Srpske Milorad Dodik i ministar prosvjete i kulture Anton Kasipović, početkom novembra 2008. godine posjetili su arheološko nalazište iz rimskog doba u Skelanima.

Sa inicijalnim sredstvima koje je Vlada izdvojila za početak arheoloških radova u Skelanima, došlo se, po ocjenama stručnjaka, do najvrijednijih ostataka rimske arhitekture i spomenika na prostoru bivše Jugoslavije. Ovo je višestruko obećavajući projekat i zbog toga je Vlada izdvojila još milion konvertibilnih maraka za nastavak radova, utvrđenje, zaštitu i konzervaciju nalazišta, izuzimanje zemljišta i postojećih objekata, izgradnju muzeja i opremanje muzejske postavke iz antičkog doba“ – rekao je Dodik prilikom kratke posjete ostacima rimskog municipijuma u Skelanima.

On je istakao da je ovo otkriće pobudilo veliku medijsku, kao i pažnju stručnjaka iz svijeta što potvrđuje da se radi o izuzetnim arjeološkim vrijednostima.

Povodom ovog otkrića u Skelanima, nedavno je u zgradi Vlade RS u Banja Luci otvorena izložba fotografija rimskog municipijuma koja će početkom decembra 2008. godine biti dislocirana u Muzej RS u Banja Luci, potom u Srebrenicu, Bijeljinu, Tuzlu i Sarajevo.

O nalazištu rimskog municipijuma u Skelanima, u Banjoj Luci 19. novembra. 2008. godine održana je regionalna naučna konferencija na kojoj su svoja stručna mišljenja iznijeli najminentniji arheolozi i drugi stručnjaci iz Republike Srpske, Federacije Bosne i Hercegovine, Slovenije i Srbije.

Konferencija je bila dobro pripremljena i pobudila je izuzetnu pažnju javnosti. Predviđeno je da se konferencija na ovu temu uskoro održi i u Sarajevu.

Stručnjaci su govorili o naučno-istraživačkom segmentu, vrijednosti i značaju nalazišta u Skelanima, ali i o turističko-razvojnoj komponenti, što treba da se pretoči u projekat. Oni su identifikovali vrijeme nastanka rimske arhitekture i pronađenih spomenika i prevedeni su svi natpisi sa spomenika. Zaključeno je da je arheološki kompleks u Skelanima lokalitet od izuzetnog značaja i Zavod za zaštitu spomenika RS preuzeo je obavezu da pripremi dokumenta da bi Narodna skupština RS donijela taj zakon u što kraćem roku“ – saopštila je Nada Jovanović, direktor Narodne biblioteke Srebrenica i organizator ove konferencije.

milorad_dodik

Milorad Dodik, premijer Republike Srpske

Skelani i zaleđe rimske provincije Dalmacije, sličnosti, razlike i specifičnosti

Rimski spomenici su veoma brojni i raznovrsni na području Bosne i Hercegovine i uopšte u zaleđu jugoistočne obale Jadrana. Arheološkim iskopavanjima građevinski ostaci rimskog perioda su ruševine gradova, utvrđenja bila su ekonomijama, proizvodni pogoni, tragovi puteva, razni spomenici i groblja.

Do sada su najvećim djelom iskopavana nasenja gradskog tipa, gospodarski industrijski objekti. Poljoprivredna dobra (fundi) i gospodarski objekti (villae rusticae) nisu dovoljno istražene, te o njima nemamo pravu predstavu.

Gradska naselja kao što je municipij u Skelanima odlikuje se bogastvom nalaza, a to govori kako o ekonomskoj moći tako i kulturi određenog područja. Takvih lon lokaliteta nalazimo u Hercegovini i uopšte uz obalu Jadrana sa bogatim arhitektonskim kompleksima, mozaicima i zidnim slikarstvom. Čini se potvrdnim praviti paralele i komparacije, naglasiti sličnosti razlike i specifičnosti koje Skelanima daju na neki način ipak izuzetnu vrijednost. Po svemu sudeći municipij Skelani spada u izuzetno arheološko atraktivno naselje uz lijevu obalu Drine i u sebi nosi simbiozu uticaja kako iz Dalmacije i Panonije.

Istraženi arheološki lokalitet u Hercegovini kao što su Panik kod Bile Mogorjelo kod Čapljine, Žitomislić i Cim kod Mostara, Narona kod Metkovića, Risan u Boki Kotorskoj su prava komparacija koja će ukazati na izuzetnost antičkog lokaliteta u Skelanima. Neka iskustva u restauraciji i konzervaciji (Mogorjelo Narona,Risan….) mogu poslužiti možda kao model u rekonstrukciji i konzervaciji Skelana, naravno sa izvjesnim modifikacijama. Iskustvu sa gore navedenog detaljno će se prezentirati na konferenciji koja će se održati u Banja Luci 19.11.2008 godine.

Mr. Đorđe Odavić, Muzej Hercegovine Trebilje

Preleminarni rezultati istraživanja u Skelanima

AUSTRO – UGARSKA ISTRAŽIVANJA U SKELANIMA

Daleka prošlost Skelana i okoline u rimskom periodu (I – V vijek n. e.) bila je relativno dobro poznata, zahvaljujući obimnim arheološkim istraživanjima austro- ugarskih arheologa krajem XIX vijeka, čiji su rezultati redovno objavljivani u stručnoj literaturi. Poznati arheolog Karlo Pač istraživao je rimsku nekropolu i kasnoantičko groblje sa dve ranohrišćanske bazilike. U prostoriji F bazilike 1 deponovao je 80 pronađenih i sakupljenih rimskih kamenih spomenika, namjeravajući da ih transportuje u Zemaljski muzej u Sarajevu.

PRIRODNA KATAKLIZMA

Nevjerovatno velika poplava rijeke Drine tokom  novembra 1896. godine, koju je opisao naš nobelovac Ivo Andrić u romanu Na Drini ćuprija, trajno je uništila sve trošne građevine tadašnjih Skelana, dok je prostor lokaliteta sa rimskim bazilikama prekrila sa 2 m šljunka i riječnog nanosa. Ni sam istraživač nije vjerovao da su ovi spomenici sačuvani, te je sve prepušteno vijekovnom zaboravu. Tako je prošlo 112 godina, sve do 2008. godine, kada je Vlada Republike Srpske odobrila znatna sredstva za arheološka istraživanja u Skelanima, i dok je mr Mirko Babić, rukovodilac stručne ekipe, nije ponovo pronašao ove spomenike, što je izazvalo pravu senzaciju.

LITERATURA O SKELANIMA

Najstarija zapažanja o vidljivim ostacima  rimskih građevina u Skelanima objavio je poznati putopisac Feliks Kanic. Prvi arheološki tekst o rimskoj prošlosti Skelana, pod naslovom Iz rimske varoši u Skelanima, objavio je Karlo Pač 1907. godine u časopisu Glasnik Zemaljskog muzeja u Sarajevu, gdje je objavio crteže i tumačenje svih 80 pronađenih rimskih kamenih spomenika. Nekoliko desetina istraživača, nakon toga, bavilo se reinterpretiranjem i tumačenjem ove arheološke i istorijske građe. Od najozbiljnijih studija, posvećenih ovoj tematici, navodimo Municipium Malvesiatiumiz 1988. godine, (Ivo Bojanovski) i Srebrenica i okolica u rimsko vrijemeiz 2002. godine (Enver Imamović)

ARHEOLOŠKA OTKRIĆA U SKELANIMA 2008 GOD.

Ponovno otkriće ovog lokaliteta, svojevrsnog muzeja pod zemljom, sa osamdeset rimskih spomenika, izazvao je pravu arheološku senzaciju i omogućio formiranje novog muzeja u Skelanima. Prostorija F bazilike 1 danas se nalazi većim dijelom ispod kuće i pomoćne zgrade baba Anke, te je za nastavak istraživanja potrebno ove dvije građevine otkupiti. Oko trideset rimskih spomenika iskopano je iz sonde 9, sa prostora između ova dva objekta. Spomenici su smješteni u prostoru oronulog i napuštenog Doma kulture Zemljoradničke zadruge u Skelanima, iskorišćen za novoformirani muzej.

OTKRIĆA MOZAIKA U SKELANIMA

Tokom arheoloških iskopavanja prostora pored Zemljoradničke zadruge, u sondama 1,2,3, pronađeni su veliki i dobro sačuvani rimski podni mozaici, vjerovatno iz druge polovine IV vjeka n.e. Mozaik je izuzetnog kvaliteta izrade sa kombinacijom geometrijskih motiva i četvorolisnih rozeta, izvedenih preciznim preplitanjem sa ornamentima u tamnoplavoj i tamnocrvenoj boji, na bijeloj podlozi. Kompoziciona šema obogaćena je ukrasnim pravougaonim i kvadratnim poljima, ispunjenim kombinacijom geometrijskih motiva i kontinuiranog prepleta, a u repertoaru boja javljaju se svijetloplava i okeržuta boja. Otkriveno je oko 40 m2  mozaika u, bar, 4 prostorije, ali se centralni mozaik, sa najljepšom kompozicijom, očekuje na prostoru dvije prizidane građevine, južno od Doma kulture.

OSTACI RIMSKE ARHITEKTURE

U Skelanima je tokom arheološke kampanje 2008. godine započeto iskopavanje 10 sondi na četiri lokacije, ukupne površine oko 500 m2 u kojima su pronađeni tragovi rimske arhitekture. Svakako, najznačajnija je reprezentativna građevina sa podnim grijanjem, mozaicima i zidnim freskama (sonde 1,2,3). Ovdje, takođe, konstatovano je i postojanje tri arhitektonska nivoa, kada su mlađe građevine preziđivane iznad temelja ranijih rimskih objekata. Tragovi rimskih zidova konstatovani su i u nedovršenim sondama (4,5,i 6) na lokaciji Porte Srpske pravoslavne crkve, nedaleko od Zemljoradničke zadruge. I u započetoj sondi 7 pronađeni su ostaci rimskog građevinskog šuta.

JUŽNA GRANICA RIMSKOG NASELJA U SKELANIMA

U sondi 10, na Brankovoj njivi, pored visoke obale Drine, pronađeni su impozantni ostaci neke velike rimske vile sa kupatilima, popločanim kanalima, podnim mozaicima slabijeg kvaliteta, uz brojni pokretni arheološki materijal. Ovaj prostor vjerovatno je i poredstavljao južnu granicu rimskog naselja u Skelanima.

SJEVERNA GRANICA

Ispod baba Ankine kuće, upravo pored današnje table sa oznakom naselja Skelani, nalazila se rimska bazilika 1 (sonda 9), sa nekropolom. Ovo je istovremeno bila i sjeverna periferija naselja u vrijeme rimske uprave.  Nadalje, vidljive su konture ostataka rimskog puta, koji se pružao nizvodno pored Drine. Ovdje su krajem  XIX vijeka konstatovane i rimske ciglane, kao i još jedna bazilika, sa nekropolom.

STEĆAK SA KROVOM NA ČETIRI VODE

Na lokaciji u blizini baba Ankine kuće, prilikom traganja za bazilikom 1, pronađen je i u sondi 8 jedinstveni srednjovjekovni nadgrobni spomenik (mramor-stećak), sa reljefom luka i strijele, rađen od tvrdog zelenog kamena-škriljca. Ovaj vojvodski nadgrobnik opredjeljuje se, načelno, u drugu polovinu XIV vijeka.

POKRETNI ARHEOLOŠKI METERIJAL

Arheološka istraživanja trajala su pet sedmica, izvođena zahvaljujući sedmočlanoj stručnoj ekipi, uz 32 fizička radnika i upotrebu mehanizacije. Radovi su bili usmjereni prvenstveno na otkrivanje ostataka arhitekture, pa je znatniji pokretni arheološki materijal pronađen tek u sondi 10 i, dijelom, u sondi 5. Ovome je doprinijela i činjenica da su radnici prilikom izgradnje Zemljoradničke zadruge  1946. godine, naišli na mozaik, kada je određena iskopavanja neovlašteno izvodio i lokalni nastavnik istorije, što je ostalo nepoznato nadležnim ustanovama.

PLANIRANI NASTAVAK ISTRAŽIVANJA TOKOM 2009. GODINE

Velika arheološka otkrića u Skelanima 2008. godine definitivno su potvrdila da se u Skelanima nalazio centar municipalne uprave za prostor Srednjeg Podrinja u vrijeme rimske uprave. Blizina bogatih rudnika srebra omogućila su solidan materijalni razvoj, a okolnost da ovaj prostor nije nastanjivan nakon pada Rimskog carstva u V vijeku doprinjela je da se do danas sačuvaju mozaici u ovolikoj površini.

Ukoliko se otkupe dve njive i sruše četiri navedena objekta realno je očekivati da će se otkriti preko 100m² mozaika, koje bi bilo najbolje zaštititi natkrivenim prostorom, uz koje bi se formirao muzej rimskih kamenih spomenika. Ovakva cjelina predstavljala bi najljepšu rimsku destinaciju unutrašnjosti Balkana, a sistematska arheološka istraživanja bila bi od velikog naučnog značaja.

Mr. Mirko Babić, arheolog iz Bijeljine

Istraživanje antičkih ruralnih i urbanih pejzaža

U okviru projekata temeljnih arheoloških istraživanja, a sve više i za portebe preliminarnih zaštitnih istraživanja, važno mesto imaju nedestruktivni postupci arheološkog rada, toviše što omogućavaju zahvatanje podataka na nivou većih prostorskih celina-pejzaža i celine nalazišta. Arheološko odeljenje Filozofskog fakulteta Ljubljanskog univerziteta razvija i testira takve postupke od sredine 80. godina, a od 90. godina aktivno sudeluje i pri njihovoj aplikaciji u okviru velikih infrastrukturnih projekata kao što su autoputevi Slovenije.

Referat predstavlja neke od metoda koje su pri tom primenjivani – na kasnoantičkom naselju Ajdivščina iznad Rodika (Slovenija), na grčkoj parcelaciji teritorije Farosa na Hvaru (Hrvatska), i na antičkim gradovima u Bojotiji (Grčka).

Božidar Slapšak, Univerza u Ljubljani